Зургаан настайдаа ээжийнхээ гараар бичсэн арван англи үгийг өдөр бүр цээжилж, есөн насандаа америкийн хөдөөх дотуур байранд ариун цэврийн өрөө угааж өссөн хүү өдгөө дэлхийн хиймэл оюуны тооцооллын гол судсыг атгагч болов. Жэн-Сүн «Жэнсэн» Хуан (Jen-Hsun Huang) 1993 онд гурван найзын хамт Denny’s цайны газрын ширээн дээр NVIDIA компанийг үндэслэснээс хойш видео тоглоомын график картыг хүн төрөлхтний оюун ухааныг хөгжүүлэх үндсэн хөдөлгүүр болгон хувиргасан түүх бол орчин үеийн технологийн хамгийн том эргэлтийн нэг юм.
Хүүхэд нас: Тайбэй, Бангкок ба Кентукки дахь сорилт (1963–1975)
Жэнсэн Хуан 1963 оны 2 дугаар сарын 17-нд Тайванийн Тайбэй хотод мэндэлж, Тайнань хотод бага насаа эхлүүлжээ. Түүний аав Чин-Тай Хуан газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн химийн инженер байсан тул Жэнсэн таван настай байхад гэр бүлээрээ Тайланд руу нүүсэн байна. Гэвч Вьетнамын дайн ширүүсэж, Зүүн Өмнөд Азид улс төрийн тогтворгүй байдал нүүрлэхэд эцэг эх нь хоёр хүүгээ илүү аюулгүй, чанартай боловсролтой орчинд өсгөхөөр АНУ руу илгээх шийдвэр гаргажээ.
Америк явах бэлтгэл болгон сургуулийн багш, нягтлан бодогч ээж нь англи хэл огт мэдэхгүй хүүдээ өдөр бүр толь бичгээс санамсаргүй арван үг сонгон цээжлүүлдэг байв. Ингээд 1972 онд дөнгөж есөн настай Жэнсэнийг ахтай нь хамт Вашингтон мужийн Такома дахь авга ах дээр нь явуулсан ч авга ах нь нэрийг нь эндүүрэн Кентукки мужийн алслагдмал Онейда тосгонд орших Oneida Baptist Institute гэх хүмүүжлийн дотуур байранд элсүүлж орхижээ.
Жэнсэн тэр үеийн нэр хүндтэй хувийн сургуульд орлоо гэж бодсон боловч үнэн хэрэгтээ дэг журам алдсан өсвөр насныхныг засдаг хатуу дэглэмтэй сургууль байлаа. Түүний 17 настай өрөөний хамтрагч хутганы шарх сорвио харуулан айлгаж, нутгийн хүүхдүүд гарал үүслээр нь доромжилдог байсан бол есөн настай Жэнсэнд дотуур байрны эрэгтэйчүүдийн ариун цэврийн өрөөг өдөр бүр угааж цэвэрлэх ажил оногдов. Харин ах нь ойролцоох тариалангийн талбайд ажилладаг байжээ. Хоёр жилийн дараа эцэг эх нь АНУ-д цагаачилж ирээд нөхцөл байдлыг мэдэнгүүтээ хоёр хүүгээ Орегон муж руу татаж авсан нь түүнд насан туршийн сэтгэлийн хат суулгасан үе байв.
Залуу нас: Ширээний теннис, Denny’s ба Орегон мужийн их сургууль
Орегон мужийн Портленд хотын дэргэдэх Алоха ахлах сургуульд суралцах хугацаандаа Жэнсэн хоёр жил үсрэн математик, физикээр гялалзаж, улмаар ширээний теннисээр үндэсний залуучуудын аварга шалгаруулах тэмцээний хосын төрөлд гуравдугаар байр эзэлж байлаа. Өсвөр насандаа тэрбээр Denny’s сүлжээ зоогийн газарт аяга угаагч болон зөөгчөөр ажилласан бөгөөд хожим өөрийг нь маш ичимхий хүүхэд байсныг сануулан «Тэр ажил надад хүнтэй харьцах, дарамтын дор сандрахгүй ажиллах хамгийн том хичээл болсон» хэмээн дурссан байдаг.
1980 онд тэрбээр Орегон мужийн их сургууль (Oregon State University)-ийн цахилгааны инженерчлэлийн ангид элсжээ. Чухам энд тэрбээр хоёр зуун эрэгтэй оюутан дунд суралцаж байсан цөөн эмэгтэйчүүдийн нэг Лори Миллстэй (Lori Mills) лабораторийн хичээл дээр хамтран ажиллах хуваарь таарч дотноссон байна. Хуан түүнд «Би чиний гэрийн даалгаврыг шалгаад өгье, харин чи надтай хамт суралц» хэмээн урьж, 1985 онд тэд гэр бүл болжээ.
1984 онд их сургуулиа төгссөн даруйдаа тэрбээр AMD компанид микропроцессорын зохион бүтээгчээр ажилд орж, удалгүй LSI Logic компанид чип загварчлал болон харилцагчийн инженерийн удирдлагын алба хашжээ. Өдөр нь чип зохион бүтээж, орой нь хичээл хийсээр 1992 онд Стэнфордын их сургуулиас цахилгааны инженерчлэлийн магистрын зэрэг хүртсэн нь Цахиурын хөндийн дээд зэрэглэлийн технологийн хүрээлэлд нэвтрэх гүүр нь болов.
1993: Denny’s-ийн ширээнээс сүйрлийн ирмэг хүртэл
LSI Logic-т ажиллах зуураа Жэнсэн Хуан Sun Microsystems компанийн шилдэг инженерүүд болох Крис Малачовски болон Кёртис Прим нартай танилцав. Гучин насныхаа босгон дээр буюу 1993 оны 4 дүгээр сарын 5-нд тэд Сан-Хосе хотын Берриесса замын 2484 тоотод байрлах Denny’s цайны газрын буланд уулзаж, гурван хэмжээст график ба мультимедиа боловсруулах тусгай чипний компани байгуулахаар 40 мянган ам.долларын анхны хөрөнгөтэй NVIDIA-г эхлүүлжээ. Тухайн үед тэд компанидаа «Nvidia» буюу латинаар атаархал (invidia) гэсэн үгнээс санаа авсан нэр өгч, дараагийн үеийн дүрсний чипний зах зээлийг зорьсон байна.
Эхний жилүүд дардан байсангүй. 1995 онд гаргасан NV1 чип техникийн хувьд өрсөлдөөнд ялагдаж, Sega компанийн тоглоомын төхөөрөмжийн захиалга цуцлагдсанаар NVIDIA дампуурлаас ердөө гучхан хоногийн зайтай үлдэж байв. Энэ хүнд мөчид Хуан Sega-гийн тэргүүнд үнэн байдлаа ил тод тайлбарлаж, хоёр дахь гэрээг болихын зэрэгцээ бэлэн мөнгөний зээл шиг үлдэгдэл төлбөрийг гуйн авч чадсанаар компани амьд үлджээ. 1997 оны RIVA 128 чип зах зээлд эрэлт үүсгэж, улмаар 1999 онд худалдаанд гаргасан GeForce 256 (NV10) нь дэлхийн анхны «GPU» (Graphics Processing Unit) хэмээгдэн компьютерын графикийн түүхийг эргүүлсэн юм.
2006 оны алсын хараа: CUDA, Deep Learning ба савхин хүрэм
GeForce болон Microsoft Xbox, Sony PlayStation 3 зэрэг тоглоомын төхөөрөмжийн гэрээнүүд NVIDIA-г хүчирхэг график компани болгосон ч Хуан GPU-ийн зэрэгцээ тооцооллын чадавхыг зөвхөн тоглоомоор хязгаарлахыг хүссэнгүй. 2006 онд тэрбээр хөрөнгө оруулагчдын ашгийн шахалтыг сөрөн CUDA програмчлалын орчныг нэвтрүүлж, борлуулж буй чип бүрдээ шинжлэх ухаан, физикийн загварчлал бодох нэмэлт хэлхээг үнэгүй шахам суулгаж эхэлсэн нь олон жилийн турш ашгийн хувийг нь бууруулж шүүмжлэл дагуулж байлаа.
Харин зургаан жилийн дараа буюу 2012 онд Торонто хотын их сургуулийн судлаач Алекс Крижевский, Илья Суцкевер болон Жеффри Хинтон нар AlexNet мэдрэлийн сүлжээг хоёр ширхэг NVIDIA GTX 580 карт дээр сургаж, ImageNet тэмцээнд тасархай түрүүлснээр Хуаны олон жилийн мөрий бүрэн биелсэн юм. 2016 онд тэрбээр дэлхийн анхны AI супер компьютер болох DGX-1-ийг Сан-Франциско дахь OpenAI-ийн жижиг оффист өөрийн биеэр хүргэж өгч байсан нь орчин үеийн их хэлний загварын эриний эхлэл болов.
Удирдлагын хэв маяг, гэр бүл ба буяны үйлс
Жэнсэн Хуан Цахиурын хөндийн уламжлалт шаталсан удирдлагаас эрс ялгардаг. Тэрбээр орлогч шат дамжлагыг цөөлж, 50–60 гүйцэтгэх захирлаас шууд мэдээлэл авдаг хавтгай бүтэц баримталдаг бөгөөд долоо хоногт долоон өдөр ажиллаж, ажилчдаа өндөр шаардлагаар хурцалдаг. Хуан ажилдаа хар цамц, жийнс болон Tom Ford-ийн хар савхин хүрэм тогтмол өмсдөг нь Стив Жобсын хар цамц шиг таних тэмдэг болсон бөгөөд компанийнхаа хувьцааны үнэ 100 долларт хүрэхэд зүүн мөрөндөө NVIDIA-гийн бэлгэдлийг шивүүлсэн түүхтэй.
Гэр бүлийн хувьд Жэнсэн, Лори Хуан нар 1985 оноос хойш дөрвөн арван жилийг хамт туулж, Мэдисон болон Спенсер хэмээх хоёр хүүхэд өсгөсөн. Өдгөө хоёулаа NVIDIA-д ажиллаж байгаа бөгөөд Мэдисон бүтээгдэхүүн маркетингийн ахлах захирал, Спенсер робот техник болон Isaac симуляцын чиглэлийн бүтээгдэхүүний менежерээр ажилладаг. Мөн Хуаны гэр бүлийн сан Стэнфордын их сургуульд 30 сая ам.доллар, төрөлх Орегон мужийн их сургуульдаа Холбоот инновацын цогцолбор барихад зориулан 50 сая ам.долларын хандив өргөжээ.
2024–2026 он: Blackwell, Vera Rubin ба 5 их наяд долларын давлагаа
2022 онд Их Британийн Arm компанийг 40 тэрбум доллароор худалдан авах хэлэлцээр зохицуулагчдын эсэргүүцлээс болж цуцлагдсан ч удалгүй эхэлсэн ChatGPT тэсрэлт NVIDIA-гийн дата төвийн орлогыг сансрын хурдаар өсгөв. Компанийн зах зээлийн үнэлгээ 2023 онд 1 их наяд, 2024 онд 3 их наяд, улмаар 2025–2026 онд 4–5 их наяд ам.долларын түүхэн босгыг давж дэлхийн хамгийн үнэ цэнтэй корпорацуудын эгнээнд орсон юм.
CES 2025 болон GTC 2026 бага хурлын үеэр Хуан Blackwell архитектурын дараагийн үе болох Vera Rubin платформыг (TSMC-ийн 3 нанометр технологи ба HBM4 санах ой бүхий Vera CPU, Rubin GPU) танилцуулж, 2025–2027 оны хооронд нийт 1 их наяд ам.доллароос давсан чип, серверийн захиалгын эрэлт харагдаж буйг зарлав. Үүний зэрэгцээ агентуудын аюулгүй байдлын NeMo Safety болон роботын сургалтад чиглэсэн DreamX, Nemotron 3.5 зэрэг программ хангамжийн экосистемийг хөгжүүлж байна.
Геополитик, Хятадын хориг ба 2026 оны 11 дүгээр сарын шалгалт
Хиймэл оюуны тооцоолол улс орнуудын үндэсний аюулгүй байдлын асуудал болсноор Жэнсэн Хуан ердийн гүйцэтгэх захирлаас давж, дэлхийн тэргүүн зэрэглэлийн «технологийн дипломатч» болж хувирав. Тэрбээр Япон, Европ, Ойрх Дорнодын удирдагчидтай уулзан «Бүрэн эрхт AI» (Sovereign AI) дэд бүтэц байгуулах гэрээнүүд байгуулсан бол нөгөө талд АНУ-ын Хятад руу чиглэсэн экспортын хязгаарлалттай нүүр тулав. Вашингтоны шаардлагад нийцүүлэн H20 зэрэг тусгай чип нийлүүлэхээр зорьсон ч Бээжин дотоодын үйлдвэрлэгчдээ дэмжих хатуу бодлого явуулснаар Хятадын зах зээл дэх сорилт улам хурцдаад байна.
Мөн 2026 оны 11 дүгээр сард NVIDIA-гийн Төлөөлөн удирдах зөвлөл Хуаны эргэн тойрон дахь гаднын тагнуулын сэжиг бүхий мэдээллийн дагуу бие даасан хорооны шалгалт эхлүүлснээ зарлав. Барууны хэвлэлүүд уг асуудлыг Сингапурын Megaspeed International компанид ажиллаж байсан Элис Хуан гэх бизнес эрхлэгчтэй холбон мэдээлсэн бөгөөд Хуан ажилчдадаа болон хүүхдүүддээ илгээсэн захидалдаа хувийн харилцааны алдаа гаргаснаа хүлээн зөвшөөрч уучлал гуйсан байна. NVIDIA компанийн зүгээс үндэсний аюулгүй байдал болон компанийн нууц алдагдсан гэх баримт одоогоор тогтоогдоогүйг мэдэгдсэн ч энэ үйл явдал дэлхийн чипний аваргын засаглалд шинэ сорилт авчраад байна.
2026 оны 11 дүгээр сарын 12-ны эргэлт — Албан тушаалаасаа огцорсон нь: Financial Times болон The New York Times сонины мөрдөн сурвалжилга, Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хараат бус шалгалт болон Megaspeed International компанийн гүйцэтгэх захирал асан Элис Хуантай холбоотой дуулиан хурцадсаны дараа Жэнсэн Хуан 33 жил удирдсан NVIDIA-ийн Ерөнхийлөгч, Гүйцэтгэх захирал (CEO) болон Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүний албан тушаалаас шууд огцорсноо албан ёсоор зарлалаа. Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн шийдвэрээр 2013 оноос хойш Санхүү эрхэлсэн захирлаар (CFO) ажилласан Колетт Кресс Гүйцэтгэх захирлын үүрэг гүйцэтгэгчээр, Харви Си Жоунс зөвлөлийн анхны бие даасан даргаар тус тус томилогдсон юм.
Дэлхийн дээд гавьяа шагнал ба хүндэтгэлүүд
- 2021 — Robert N. Noyce-ийн шагнал: Хагас дамжуулагчийн аж үйлдвэрийн холбооноос технологи ба бизнесийн онцгой манлайлалд олгодог салбарын дээд өргөмжлөл.
- 2024 — АНУ-ын Үндэсний инженерийн академийн гишүүн (NAE) & TIME100 AI: Их хүчин чадалтай график тооцооллыг бүтээж хиймэл оюуны хувьсгалыг хурдасгасан гавьяаг үнэлэв.
- 2025 — Хатан хаан Елизаветагийн Инженерийн шагнал (QEPrize): Орчин үеийн машин сургалтын суурийг бүтээсэн Жеффри Хинтон, Янн ЛеКун, Ёшуа Бенжио, Фэй-Фэй Ли болон Билл Далли нарын хамт Их Британийн Сент-Жеймсийн ордонд III Чарльз хаанаас гардан авсан.
- 2026 — IEEE-ийн Хүндэтгэлийн медаль (IEEE Medal of Honor): Цахилгаан болон электроникийн инженерийн салбарын дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй шагналыг хурдасгасан тооцооллын архитектурыг бүтээсний төлөө хүртсэн.
- 2026 — АНУ-ын Үндэсний шинжлэх ухааны медаль (National Medal of Science): 2026 оны 10 дугаар сард Вашингтон хотноо шинжлэх ухаан, инженерийн салбар дахь АНУ-ын төрийн дээд шагналыг хүртжээ.
«Амжилттай компани байгуулахын тулд надад ганц л нууц бий: хамгийн хүнд хэцүү үед ч хийж байгаа ажлаа үнэн голоосоо хайрлаж, маргаашийн технологийг өнөөдөр зоригтойгоор эхлүүлэх.» — Жэнсэн Хуан




